همه گفتارهاى وى صدق بود « 1 » و همه كردارهاى وى حقّ [ إِذْ قالَ لِأَبِيهِ « 2 » ] چون گفت ابراهيم پدر خود را آزر ؛ مخالفان گفتند : پدر ابراهيم را « آزر » نام نبود آزر لقب او بود

--> ( 1 ) ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ صدّيق ] بناء مبالغت باشد اى كثير الصدق ؛ تا همه گفت او صدق باشد ؛ و كذلك الخميّر و السكّير اذا كان من عادته السكر و شرب الخمر » . ( 2 ) ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ إِذْ قالَ لِأَبِيهِ ] چون گفت پدرش را يعنى آزر را ، مخالفان گفتند : ابراهيم پسر « آزر » بود و آزر لقب بود او را و نامش تارح بالحاء و الخاء روايت است ، و بنزديك ما پدرش نبود عمّش بود و در بعضى اخبار ما هست كه جدّش بود من قبل الأمّ ، و او بت پرست و بتگر بود و بنزديك ما پدران پيغمبران هيچ كافر نباشند لما فيه من الشفير و النّقص لهم و لقوله عليه السلام : لم يزل ينقلنى اللّه من أصلاب الطّاهرين الى أرحام الطّاهرات ، و كافر را وصف نكنند به طهارت ، او لقوله تعالى [ وَ تَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ ] بر طريق منّت و تعداد نعمت و آنكه عمّ را پدر خوانند در عرب و عجم ظاهر است و بر اين فصلى مستقصى برفت در سورة الانعام » . و در سورة الانعام چنين گفته : ( ج 2 ؛ ص 295 ) چاپ اوّل ) : « [ وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً ] جملهء قراء خواندند [ آزَرَ ] بفتح را بدل از [ لِأَبِيهِ ] مگر يعقوب و ابو زيد المدنى و در شاذّ حسن بصرى كه ايشان خواندند [ آزَرَ ] بضمّ را على تقدير : يا آزر ؛ و عرب حرف نداء بسيار بيفكنند چون در كلام بر او دليلى باشد نحو قوله تعالى : يوسف أعرض عن هذا ، زجّاج گفت : خلافى نيست ميان اهل نسب كه پدر ابراهيم را « تارح » نام بود محمّد بن اسحاق و كلبى و ضحّاك گفتند : نام پدر ابراهيم « تارح » بود و او دو نام داشت چون يعقوب و اسرائيل كه هر دو نام يعقوب بود و او از كوثى - ( ياقوت در معجم البلدان گفته : « كوثى بالضمّ ثمّ السكون و الثاء مثلّثة و الف مقصورة تكتب بالياء لأنّها رابعة الاسم ( تا آنكه گفته ) و كوثى فى ثلاثة مواضع بسواد العراق فى ارض بابل ( تا آنكه گفته ) قال ابو المنذر : سمّى نهر كوثى بالعراق بكوثى من بنى ارفخشد بن سام بن نوح عليه السّلام و هو الذى كراه فنسب اليه و هو جدّ ابراهيم عليه السّلام أبو أمه يونا بنت كرنبا بن كوثى ( تا آنكه گفته ) و كوثى العراق كوثيان أحدهما كوثى الطريق و الآخر كوثى ربّى و بها مشهد ابراهيم الخليل عليه السّلام و بها مولده ؛ و هما من ارض بابل ، و بها طرح ابراهيم فى النار ( تا آخر بيانات او كه طويل الذيل است ) » . نگارنده گويد : گويا اين كلمه يعنى [ كوثى ] در مجلّد اوّل نيز ذكر شده ليكن در آنجا تصحيح نشده است خوانندگان محترم خودشان آن را نيز تصحيح كنند . ) - دهى از سواد كوفه بود مقاتل بن حيّان گفت : لقب پدر ابراهيم آزر بود سليمان بن التميمى گفت : اين اسم ذمّ و عيب بود و معنى اين در كلام ايشان كژ بود ، و گفتند : معنى او پير خرف بود ، و گفتند : معنى او مخطى